Zakończenie prac przy Grupie Ukrzyżowania

Od maja do października trwały  prace konserwatorskie przy Grupie Ukrzyżowania z belki tęczowej Bazyliki Mariackiej z około 1517 roku.

Na początku XIX wieku (1806 r.) grupa została przemalowana szarą farbą. Pracom konserwatorskim została poddana w 1938 roku. W czasie II wojny światowej wywieziono ją z kościoła. W latach 1958-1961 ponownie przeprowadzone konserwację dzieła i po zakończeniu umieszczone na zrekonstruowanej belce tęczowej. 

Po 57 latach przeprowadzone zostały kolejne ważne dla zabytku prace konserwatorskie. 

Podczas realizacji prac wykonano badania oraz przeprowadzono wiele zabiegów m.in. oczyszczenie, usuwanie dawnych przemalowań i retuszy, uzupełnianie ubytków, retusz złotem, impregnację, konsolidację i inne. Prace obejmowały rzeźby, krzyż oraz belkę tęczową. 

Ważnym jest, że w trakcie udało się odnaleźć brakujące do tej pory nimby (aureole znajdujące się wokół głów), doskonale widoczne na archiwalnych zdjęciach zabytku. Podjęto decyzję, że powrócą one na oryginalne miejsce. 

W efekcie prac przede wszystkim poprawiony został stan zachowania zabytku, ale także na nowo wydobyty został wysoki kunszt dzieła, autorstwa Mistrza Pawła. 

Artysta ten działał na Pomorzu Wschodnim w pierwszej połowie XVI wieku. Przypuszczalną datę powstania rzeźb podawała inskrypcja znajdująca się na belce tęczowej. Imię wybitnego autora zapisane zostało w księgach rachunkowych Dworu Artusa, do którego mistrz również wykonał szereg innych zamówień.  Tworzył w nurcie północnego renesansu, na podstawie którego przypisuje się mu dolnoniemieckie lub niderlandzkie pochodzenie. Z dużym prawdopodobieństwem pracował też w rejonie Królewca. Grupa prawdopodobnie jest wczesną pracą Mistrza, ale nie ustępuje klasą wykonania późniejszym jego dziełom. Jego autorstwa są jeszcze w Bazylice: Salvator Mundi z ok.1530 roku oraz rzeźba Matki Boskiej Bolesnej z około 1520/25 roku znajdująca się blisko Zegara Astronomicznego.

 

Grupę tworzą rzeźby trzy rzeźby: Marii Bolesnej, św. Jana Ewangelisty oraz Chrystusa Ukrzyżowanego. Są one umieszczone na belce tęczowej znajdującej się wysoko ponad posadzką kościoła. Rzeźby są olbrzymich rozmiarów: krzyż mierzy 8,31 m, rzeźby Marii Bolesnej i św. Jana Ewangelisty odpowiednio 3,5 m oraz 3,6 m, a figura Chrystusa 4,5m. Wszystkie są złocone i polichromowane. 

Chrystus rozpięty na krzyżu przybity jest gwoździami poprzez dłonie i jednym gwoździem poprzez skrzyżowane stopy. Na biodrach ma złote perizonium. Jeden koniec perizonium z prawej strony, jakby porwany powietrznym wirem, dużym łukiem uniesiony jest ku górze. Drugi zaś z lewej strony, poza nogami spływa na dół poniżej kolan. Głowa pochylona jest ku prawemu ramieniu. Również całe ciało płynnym łukiem przegięte  jest w prawo. Przebite ręce, rozpięte horyzontalnie, dłonie są lekko skierowane u górze. Gigantyczna masa rzeźby zdominowana jest poprzez dynamizm i płynność ruchu, dając wrażenie emocjonalnego napięcia i siły, lecz równocześnie pewnej lekkości i wdzięku. Na skroniach ukrzyżowany Chrystus ma cierniową koronę, wykonaną z drewna lipowego. Karnacja jest utrzymana w kolorze cielistego ugru. Spod cierniowej korony i przebitego boku, z rąk i nóg spływa krew. Włosy i zarost mają kolor sczerniałej umbry. Oczy są ciemnobrunatne, dolna warga rozchylona i ciemnoczerwona. Nad głową znajduje się złocona tabliczka z napisem I.N.R.I. Ma ona formę wstęgi ze zrulowanymi końcami. Stopy wspierają się na podpórce. Krzyż ma kolor ciemnobrązowy.

Matka Boska Bolejąca stoi po prawej stronie ukrzyżowanego Chrystusa. Głowa okryta jest złotą chustą, na czole bogato fałdowaną i pochylona jest ku dołowi w lewą stronę. Również cała postać jest lekko wychylona. Na twarzy maluje się smutek, lecz także spokój, wynikający z wiary w pewność zmartwychwstania. Ręce złożone są jak do modlitwy, ze splecionymi palcami i opuszczone  w geście bólu i jakby spokojnej ufności. Sfałdowany płaszcz opada kaskadami i przerzucony jest końcem przez lewe ramię. Kreśląc duże łuki sprawia wrażenie, iż jest ciężki. Pod płaszczem widoczna jest suknia przepasana paskiem, zdobiona pod szyją. Poniżej na cokole, spod fałd sukni wysuwa się czubek pantofelka. Kolor twarzy i rąk Matki Boskiej Bolejącej jest naturalny z odcieniem różu Oczy są ciemnobrązowe, usta karminowe. Szata jest złocona. Wyłogi płaszcza są ciemnogranatowe (dawniej były ozdobione złoconymi sześcioramiennymi gwiazdkami z papieru). Suknia jest również złocona Cokół jest szarozielonkawy. Pantofelek jest czerwony. 

Po lewej stronie krzyża stoi św. Jan Ewangelista. Prawą dłonią wspiera schyloną ku prawemu ramieniu twarz.
W lewej ręce trzyma zamkniętą księgę. Ponadludzkie rozmiary postaci św. Jana tonowane są szatą pełną fałd Ubrany jest w suknię przepasaną paskiem i narzucony na ramiona płaszcz. Spod sukni wysunięta jest bosa lewa stopa. Na twarzy widoczny jest głęboki smutek i skupione zamyślenie. Cała postać jest lekko wychylona w prawo. Kolor twarzy, rąk i nóg Ewangelisty jest naturalny z odcieniem różu. Oczy ma ciemnobrązowe, usta czerwone. Suknia i płaszcz są złocone. Wyłogi płaszcza są również ciemnogranatowe (dawniej również zdobione gwiazdkami). Cokół jest rzeźbiony w kształcie trawy i ma kolor szarozielonkawy. Pukle włosów są ciemnobrązowe. Zamknięta książka przełożona jest palcem i ma wnętrze jasnego koloru.

Krzyż Chrystusa umieszczony jest na skałach Golgoty. U jego stóp spoczywają piszczele, kości i czaszka praojca Adama. Symbolizuje on Chrystusa, jako drugiego Adama, dającego nowe życie ludzkości. Krucyfiks, za pomocą stalowego pręta ozdobionego drewnianymi kulami, przymocowany jest do łuku sklepienia.

Fundatorem dzieła miał być Łukasz Keting (Keting, Keding), rajca i ławnik gdański. Był on wielokrotnie gdańskim posłem m.in. na sesji sejmu stanowego w Malborku w 1508 roku.

Ks. S. Bogdanowicz, Dzieła sztuki sakralnej Bazyliki Mariackiej w Gdańsku, Gdańsk 1990.

 

Program Ochrona Zabytków. Dofinansowano ze środków

Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

 

                   

 Dofinansowano ze środków Samorządu Województwa Pomorskiego 

 

oraz ze środków własnych parafii

 

 

 

 

 

 

Print your tickets